3 znaleziska, które zmieniły nasze spojrzenie na przeszłość

W 1963 roku mieszkaniec tureckiego miasteczka Derinkuyu w Kapadocji remontował dom. Przebił ścianę w piwnicy i trafił na tajemnicze pomieszczenie. Za nim było kolejne. I kolejne.

Okazało się, że pod miasteczkiem leży całe podziemne miasto, schodzące na głębokość około 85 metrów. Mogło pomieścić nawet 20 tysięcy ludzi razem ze zwierzętami i zapasami. Były tu stajnie, magazyny, tłocznie wina i oleju, kaplice, szyby wentylacyjne oraz ogromne kamienne drzwi w kształcie koła, które toczono, by odciąć wejście. Tunel o długości kilku kilometrów łączył Derinkuyu z innym podziemnym miastem — Kaymaklı.

Pierwsze korytarze mogli wykuć już Frygowie, ale miasto rozbudowano głównie w czasach bizantyjskich. Mieszkańcy chronili się tu przed najazdami. Korzystano z niego aż do 1923 roku.

W 1901 roku poławiacze gąbek wydobyli z wraku u wybrzeży greckiej wyspy Antykithira skorodowane bryły brązu. Dopiero później zauważono, że w środku kryją się koła zębate. Urządzenie powstało najpewniej w II lub I wieku p.n.e.

Zachowało się ponad 30 kół zębatych. Po obróceniu korbki mechanizm pokazywał położenie Słońca i Księżyca, fazy Księżyca, przewidywał zaćmienia i odliczał cykl igrzysk, w tym olimpijskich. Pełne zrozumienie konstrukcji przyniosła dopiero tomografia komputerowa w XXI wieku — ujawniła tysiące drobnych liter, coś w rodzaju instrukcji obsługi.

Często nazywa się go najstarszym znanym komputerem analogowym. Urządzenia o podobnej złożoności pojawiają się w Europie dopiero w średniowieczu.

Na wzgórzu w południowo-wschodniej Turcji archeolodzy odsłonili kamienne kręgi z ogromnymi filarami w kształcie litery T, ozdobionymi rzeźbami lisów, dzików, węży i sępów. Najstarsze z nich powstały ponad 11 tysięcy lat temu.

To oznacza, że są o około sześć tysięcy lat starsze od Stonehenge. Co ważniejsze, zbudowali je najpewniej łowcy-zbieracze — ludzie, którzy nie znali jeszcze rolnictwa na dużą skalę ani ceramiki. Kierownik wykopalisk Klaus Schmidt podsumował to słowami: najpierw była świątynia, potem miasto.

Przebadano dopiero niewielką część stanowiska — badania geofizyczne pokazują, że pod ziemią czekają kolejne kręgi.