Mechanizm z Antykithiry: komputer sprzed ponad 2000 lat
W 1901 roku greccy poławiacze gąbek wydobyli z wraku u wybrzeży wyspy Antykithira skarby: brązowe posągi, marmurowe rzeźby, ceramikę. Wśród nich była niepozorna, skorodowana bryła brązu, na którą przez dwa lata nikt nie zwracał uwagi. W 1902 roku archeolog Walerios Stais zauważył w niej koło zębate.
Co to właściwie jest?
Do dziś zachowały się 82 fragmenty i około 30 kół zębatych. Całość mieściła się w drewnianej skrzynce wielkości pudełka na buty. Po obróceniu korbki mechanizm pokazywał położenie Słońca i Księżyca na tle znaków zodiaku, fazy Księżyca (za pomocą małej, w połowie białej, w połowie czarnej kulki), przewidywał zaćmienia i odliczał czteroletni cykl igrzysk — w tym olimpijskich.
Na tylnej stronie znajdowały się spiralne tarcze dla cykli astronomicznych, m.in. 19-letniego cyklu Metona i cyklu Saros, który pozwalał przewidywać zaćmienia.
Jak to odkryto?
Przez dekady nikt nie potrafił w pełni zrozumieć urządzenia. W latach 50.–70. brytyjski historyk Derek de Solla Price prześwietlał fragmenty promieniami X i gamma. Przełom przyniósł dopiero XXI wiek: od 2005 roku tomografia komputerowa ujawniła wnętrze i tysiące drobnych liter — fragmenty instrukcji. W 2021 roku zespół z University College London przedstawił najpełniejszą rekonstrukcję całego mechanizmu.
Dlaczego to takie niezwykłe
Urządzenie powstało najpewniej w II lub I wieku p.n.e., a statek zatonął około 70–60 roku p.n.e. Mechanizm wykorzystywał przekładnie, które odwzorowywały nawet nierówne tempo ruchu Księżyca na niebie. Urządzenia o podobnej złożoności pojawiają się w Europie dopiero w XIV-wiecznych zegarach astronomicznych — ponad tysiąc lat później.