Göbekli Tepe: świątynia starsza niż rolnictwo

Na wzgórzu w południowo-wschodniej Turcji, niedaleko miasta Şanlıurfa, stoją kamienne kręgi starsze niż pismo, koło i rolnictwo na dużą skalę. Göbekli Tepe powstało około 9500 roku p.n.e. — to mniej więcej sześć tysięcy lat przed Stonehenge.

Odkrycie, które przeoczono

Miejsce zauważyli już w 1963 roku badacze z uniwersytetów w Stambule i Chicago, ale uznali je za średniowieczny cmentarz. Prawdziwe znaczenie wzgórza dostrzegł dopiero w 1994 roku niemiecki archeolog Klaus Schmidt. Kierował wykopaliskami od 1995 roku aż do śmierci w 2014 roku.

Co tam jest?

Do tej pory odsłonięto cztery okrągłe konstrukcje. Badania geofizyczne wskazują, że może ich być około 20, a w sumie około 200 filarów. Mają kształt litery T, są wykute z miejscowego wapienia i pokryte płaskorzeźbami: lisów, dzików, lwów, węży i sępów. Na niektórych wyrzeźbiono ramiona i dłonie — filary są więc prawdopodobnie stylizowanymi postaciami.

Najsłynniejszy jest filar nr 43, nazywany „Kamieniem Sępa”, z ptakami i bezgłową postacią.

Świątynia czy osada?

Schmidt uważał, że Göbekli Tepe było miejscem kultu, wokół którego dopiero później rozwinęły się osady — „najpierw świątynia, potem miasto”. Nowsze badania pokazują więcej: ślady przetwarzania zbóż, cysterny na wodę i budynki, które mogły służyć do mieszkania. Dziś wielu badaczy uważa, że ludzie nie tylko się tu spotykali, ale też tu żyli.

Jedno się nie zmienia: ktoś bez metalowych narzędzi zorganizował pracę setek ludzi, żeby wznieść monumentalne konstrukcje. I zrobił to tysiące lat przed pierwszymi miastami.